|
ΠΟΤΕ ΑΡΧΙΣΑΝ ΟΛΑ 1600: Οι Αφρικανοί σκλάβοι που κατάφεραν να ξεφύγουν από τις φυτείες στο Pernambuco ίδρυσαν απομονωμένες κοινότητες, τα λεγόμενα quilombos στο Palmares και στους λόφους Serra da Barriga. Ο πληθυσμός αυξανόταν διαρκώς και έφτασε περίπου τις 30 χιλιάδες. Για τους σκλάβους το Palmares ήταν η Γη της Επαγγελίας.
1630: Οι Ολλανδοί εισβάλλουν βορειοανατολικά της Βραζιλίας.
1644: Τόσο οι Ολλανδοί όσο και οι Πορτογάλοι αποτυγχάνουν να καταστρέψουν το Palmares.
1654: Οι Πορτογάλοι οδηγούν τους Ολλανδούς βορειοανατολικά της Βραζιλίας.
1655: Ο Zumbi γεννιέται σε μια από τις πολλές κοινότητες του Palmares.
1662 ( ; ): Οι στρατιώτες αιχμαλωτίζουν τον Zumbi, ο οποίος ήταν παιδί ακόμα και τον οδηγούν στον πάτερ Antonio Melo. Βαπτίζεται ως Fransisco και αργότερα μαθαίνει να βοηθάει στις συναγωγές και μαθαίνει Πορτογαλικά και Λατινικά.
1670: Ο Zumbi ξεφεύγει και επιστρέφει στο Palmares.
1675: Στην μάχη ενάντια στους Πορτογάλους στρατιώτες που καθοδηγούνταν από τον στρατηγό Major Manuel Lopes, ο Zumbi αποδεικνύει ότι είναι ένας τρανός πολεμιστής και στρατιωτικός οργανωτής.
1678: Ο Pedro Almeida, κυβερνήτης του αρχηγείου του Pernambuco δείχνει περισσότερο ενδιαφέρον για την υποταγή του Palmares παρά για την καταστροφή του και έτσι αναπτύσσει επαφές με τον αρχηγό Ganga Zumba προτείνοντάς του ειρήνη και ελευθερία για όλους τους σκλάβους-φυγάδες. Ο Ganga Zumba δέχεται όμως ο Zumbi είναι αντίθετος με αυτή την ιδέα. Δεν μπορεί να δεχτεί ότι ενώ κάποιοι θα είναι ελεύθεροι κάποιοι άλλοι θα είναι ακόμα σκλάβοι.
1680: Ο Zumbi αναλαμβάνει την αρχηγία του Palmares και διοικεί το αντιστασιακό κίνημα ενάντια στους Πορτογάλους στρατιώτες.
1694: Με την βοήθεια από βαρύ πυροβολικό, οι Domingos Jorge Velho και Vieria de Mello οδηγούν την τελική επίθεση ενάντια στο Cerca do Macaco, την κύρια κοινότητα του Palmares. Παρόλο που ήταν πληγωμένος ο Zumbi, κατάφερε να ξεφύγει.
20 Νοεμβρίου 1695: Ο Zumbi προδώνεται από έναν παλιό του φίλο, αιχμαλωτίζεται και αποκεφαλίζεται.
CANDOMBLE
Λισαβόνα, στο δρόμο για το Rio de Janeiro πριν ακόμα με πιάσει η πορτογαλική πολιτική αστυνομία… Γίναμε καλοί φίλοι με τον Ricardo, έναν ανοιχτόχρωμο μιγά που ήταν αρκετά μεγαλύτερος σε ηλικία από μένα. Είναι ένας οικονομολόγος με μια καλή θέση στην τράπεζα Banco do Brasil. Όμως ποτέ δεν πήρε προαγωγή. Οι λευκοί συνεργάτες του, που ξεκίνησαν τον ίδιο καιρό με αυτόν, έχουν ήδη τον διπλάσιο μισθό. Μου λέει σαρκαστικά, «Φίλε μου, δεν είμαι αρκετά λευκός για να είμαι το αφεντικό όμως είμαι αρκετά λευκός για να σφουγγαρίζω τα πατώματα. Ή ίσως η διοίκηση να έχει κάποιο δίκιο – οι μαύροι πάντα τα κάνουν μούσκεμα… σωστά;».
Αυτό που μου είπε μου θυμίζει το βιβλίο του Gilberto Freyre, The Masters and the Slaves. Κοινωνιολογία; Ή συναισθηματική φόρτιση – μάλλον αυτό είναι! Η προθυμία των Πορτογάλων να ζευγαρώνουν με όλες τις γυναίκες ανεξαρτήτως χρώματος – αυτό δεν είναι ρατσιστική δημοκρατία, είναι γενετική οργή. Και μη μου δίνεις αυτόν τον μύθο του πορτογαλικού τροπικού παραδείσου, για να γλυκάνεις το "χάπι"...
Ένα φιλικό χτύπημα στην πλάτη για «να γνωρίζεις την θέση σου» είναι πολύ πιο αποτελεσματικό από το ξυλοκόπημα, το μαστίγωμα τις αλυσίδες και τις χειροπέδες. Το 1884 έγινε διάσκεψη στο Βερολίνο για τον «τεμαχισμό» της Αφρικής στις ευρωπαϊκές δυνάμεις όπου τέθηκαν σύνορα με χάρακες και χωρίστηκαν έθνη στην μέση. Οι διπλωμάτες αντιμετώπισαν τις φυλές σαν αντικείμενα. Οι Άγγλοι, οι Γάλλοι, οι Βέλγοι και οι Γερμανοί πραγματικά χρησιμοποιούσαν τους Αφρικανούς σαν πράγματα. Και με τα πράγματα δεν λαμβάνεται καμιά προσοχή. Τα συλλέγεις, τα χρησιμοποιείς και τα πετάς όταν δεν σου είναι πλέον χρήσιμα. Οι Πορτογάλοι από την άλλη μεριά είδαν τους Αφρικανούς σαν ανθρώπους αλλά κατώτερους – εγώ εδώ πάνω και εσύ εκεί κάτω – καταλαβαίνεις αράπη; Ένα χτύπημα στην πλάτη, φεύγεις και δεν πρέπει να παραπονιέσαι – αυτός που δεν εργάζεται δεν τρώει… Ο Salazar τους αποκαλεί «Αφομοιωμένους, δεύτερης κατηγορίας, Πορτογάλους». Οι Freyre και Salazar έχουν κάτι κοινό. Βλέπεις το γιατί; … Είμαι από μια χώρα στην οποία η εκκλησία είναι ο ακρογωνιαίος λίθος του φασισμού. Αυτό που μου αρέσει στον Ricardo είναι η σταθερή ειρωνική στάση του στη Βίβλο:
"Το σανό, το μαστίγιο και η ταλαιπωρία είναι για τον γάιδαρο, ενώ το ψωμί η αυτοβελτίωση και η δουλειά για τον υπηρέτη" λέει η Βίβλος ή αυτοί που την κηρύττουν. "Φίλε μου", λέει, "η Βίβλος είναι σαν το αφεντικό των σκλάβων… Μακάρι οι Αφρικανοί που πάρθηκαν από τα βάθη της Αιθιοπίας και μεταφέρθηκαν στην Βραζιλία να ήξεραν πόσο υπόχρεοι ήταν στον Θεό και την Άγια Μητέρα για αυτό που μπορεί να φαινόταν ως εξορία, αιχμαλωσία και ατυχία, που όμως δεν ήταν κάτι άλλο από ένα θαύμα, ένα μεγάλο θαύμα!” είπε ο διάσημος κήρυκας.
"Η Βίβλος έχει την φωνή ενός σκλάβου οδηγού φίλε μου".
"Άλλοι λένε ότι “Υπάρχει μόνο ένας Θεός και ένας μεσολαβητής μεταξύ του Θεού και του ανθρώπου – ο Ιησούς Χριστός”. Εξορκίζουν τους Orixas σαν να ήταν πνεύματα της Κόλασης και προσπαθούν να μεταπείσουν αυτούς που πιστεύουν. Η Βίβλος έχει τους τρόπους ενός ανακριτή φίλε μου… Στο παρελθόν επιτρέπονταν μόνο στους λευκούς ιερείς να εξηγούν την Βίβλο στους Αφρικανούς και γνωρίζουμε αυτή την εξήγηση πολύ καλά. Άκουσέ με φίλε μου, η Βίβλος προορίζεται για τους λευκούς ανθρώπους..."
«Του καταπιεστή!», λέω.
«Για εμάς φίλε μου, ο καταπιεστής και ο λευκός είναι συνώνυμα».
«Ricardο», λέω, «στην Πορτογαλία ένας καταπιεστής καταπιέζει είτε είναι λευκός είτε είναι μαύρος».
Του λέω για τους φίλους μου στην Λισαβόνα, εκ των οποίων οι δύο είναι μαύροι. Ο ένας από αυτός, ο Agostinho Neto, ένας σοφός, θαρραλέος άντρας ο οποίος θα γίνει αργότερα ο πρώτος πρόεδρος της Angola. Ο άλλος, ο Amilcar Cabral, είναι η επιτομή της στρατιωτικής έξαρσης. Δεν θα ζήσει για να δει την ανεξαρτησία της Guinea-Bissau. Θα δολοφονηθεί εκ των προτέρων. Το πιο ανατρεπτικό και επικίνδυνο πράγμα που τρομάζει περισσότερο τους καταπιεστές είναι η είναι η προκλητική μας ευτυχία... Πάντα φροντίζουν να την βρίσκουν και να την καταπνίγουν. Απλά ρώτα τον Samora Machel...
Ξέρω ότι έχω γεμίσει με γνώσεις που περισυνέλλεξα από διαδοχικές εποχές, αλλά απλά ήμουν – ή είμαι – ή θα είμαι παρασυρμένος σε μια χρονική δίνη όπου τα πάντα λαμβάνουν χώρα στο παρόν: αυτό που ήταν, αυτό που είναι και αυτό που θα είναι.
Ο Ricardo δείχνει έναν υπάλληλο της τράπεζας Banco do Brasil, τον Ze Pelintra, κατάμαυρος, μια αδύναμη φιγούρα, θαμπός, ντροπαλός και μετριόφρων. Αλλά όταν ο Ogum, ο Orixa του, καταλαμβάνει το σώμα του σε τελετές του Candomble, γίνεται αυταρχικός και επιθετικός.
Διακόπτω:
«Ο Ogum είναι ο Άγιος Γεώργιος, ή κάνω λάθος;»
Ο Ricardo φαίνεται φανερά ενοχλημένος.
«Σε αυτόν τον βωμό ο Ogum είναι ο Ogum, όχι ο Άγιος Γεώργιος. Η Iansa είναι η Iansa, όχι η Αγία Βαρβάρα, ο Xango είναι ο Xango, όχι ο Άγιος Jerome, O Oxala είναι ο Oxala, όχι ο Ιησούς Χριστός. Δεν υπάρχει κανένα μπέρδεμα. Όλα είναι αυθεντικά, όχι ένα καρναβάλι για τους τουρίστες. Δεν είναι κανένα τάγμα – είναι η θρησκεία των καταπιεσμένων. Καταλαβαίνεις φίλε μου;»
Καταλαβαίνω αλλά θέλω να το δω με τα δικά μου μάτια. Διστάζει. Μόνο μαύροι πηγαίνουν σε αυτόν τον ναό. Και οι άνθρωποι θα ήταν καχύποπτοι ή ακόμα και ενάντια σε όσους λευκούς είναι παρόντες. Δεν αφήνω την ευκαιρία να μου διαφύγει:
«Μια στιγμή Ricardo. Ποια είναι η ιστορία; Είναι κάποιο είδος αντίστροφου ρατσισμού;»
Αποφασίζει να με οδηγήσει εκεί. Θυμάμαι ότι είναι η νύχτα της 19ης Νοεμβρίου. Πραγματικά με κοιτάνε με δυσπιστία. Μερικοί από αυτούς ρουθουνίζουν βαριά και γρυλίζουν εχθρικά. Ακούγεται ένας συνεχής ρυθμός κρουστών. Babalorixas και Ialoricas, ιερείς και ιέρειες που ψάλλουν προσευχές "alaue, alalua" και ποιος ξέρει τι άλλο σε Αφρικανική γλώσσα ή διάλεκτο. Ο Ze Pelintra γλιστράει σε μια κατάσταση έξτασης, αφρίζει το στόμα του, τρέμει και πέφτει στο έδαφος λαχανιασμένος. Σηκώνεται γρήγορα και έχει πραγματικά αλλάξει προσωπικότητα. Τα μάτια του λάμπουν. Sarava! O Ogum έφτασε. Πάντα ελέγχοντας, συμβουλεύοντας και προστατεύοντας τους ακόλουθούς του, μερικοί από τους οποίος επίσης μπαίνουν σε μια τέτοια κατάσταση όταν τους αγγίζει με τα χέρια του. Ξαφνικά με κοιτάει και με δείχνει.
«Δεν πιστεύεις, ε;»
Κουνάω καταφατικά το κεφάλι μου αλλά επιμένει.
- Το να βλέπεις είναι να πιστεύεις, όπως ακριβώς και ο Άγιος Θωμάς, σωστά; Θες μια μπίρα;
- Κρασί εάν υπάρχει. Προτιμώ κόκκινο.
- Αυτό είναι το ποτό του Xango, του Orixa σου, από ότι φαίνεται από την εξωτερική σου εμφάνιση. Ας τον καλέσουμε…
Με πλησιάζει, βάζει τα χέρια του πάνω στο κεφάλι μου.
Όλα σβήνουν.
Όταν επανέρχονται οι αισθήσεις μου είναι ήδη η 20η του μηνός. Ακούγεται ένας ρυθμός από κρουστά και άνθρωποι να τραγουδούν: «Zumbi, Zumbi, oia Zumbi! Oia Zumbi ο σωτήρας. Οia Zumbi!».
ΦΥΤΕΙΕΣ ΖΑΧΑΡΟΚΑΛΑΜΟΥ
Νωρίς το πρωί στον ναό του Candomble το έδαφος είναι γεμάτο με σκορπισμένα λουλούδια... Ο Ogum έφυγε. Ο μόνος που έμεινε είναι ο Ze Pelintra, μια αδύναμη φιγούρα, η ντροπαλότητά του ξαναήρθε στην επιφάνεια. Ο Ricardo μου λέει ότι παρόλο που είμαι λευκός, το Αxe, η ζωτική ενέργεια του Θεού, αποκαλύφθηκε μέσα από μένα. Ο Xango, o Orixa της δικαιοσύνης με κατέλαβε. Μετά η πριγκίπισσα Aqualtune μίλησε μέσω εμού, ακολουθούμενη από τους γιους της Ganga Zumba και Gana Zona και τελικά από τον εγγονό της τον Zumbi dos Palmares. Σήμερα είναι η 20η Νοεμβρίου η ημερομηνία που ο Zumbi εκτελέστηκε. Ίσως αυτό να είναι ο λόγος…
Εάν ένας Orixa με χρησιμοποίηση για να αποκαλυφθεί σε αυτόν τον κόσμο, εγώ από την άλλη μεριά, τον χρησιμοποίησα για να δω τον άλλο κόσμο. Ο Ricardo μου λέει ότι αυτό δεν μπορεί να γίνει, δεν είναι δυνατόν… ποτέ! Κουνάω το κεφάλι μου. Ποτέ; Μα τα βλέπω όλα, τα πάντα και πως τα βλέπω!
Βλέπω να θερίζουν τις φυτείες ζαχαροκάλαμου κατά μήκος όλης της βορειοανατολικής ακτής της Βραζιλίας. Βλέπω τα πλοία με τους σκλάβους να μαζεύουν την άγκυρα από το Recife και να θέτουν πορεία για την δυτική ακτή της Αφρικής. Είναι το λευκό πάντα το χρώμα των καταπιεστών; Τι γίνεται με τους Αφρικανούς αρχηγούς που πούλησαν άλλους Αφρικανούς – τους φυλακισμένους τους – στους λευκούς έμπορους σκλάβων;
Μεταφερμένοι σαν ζώα υπό περιορισμό βλέπω Yorubas, Angolas, Benguelas, Kongos, Cabindans, Monjolos, Kilwans, Minas και άλλους τόσους. Άντρες και γυναίκες ακόμα και παιδιά να ξεφορτώνονται στο Pernambuco.
Βλέπω την πριγκίπισσα Aqualtune να πουλιέται σε μια δημοπρασία σκλάβων. Την βλέπω να μεταφέρεται στις φυτείες ενός ιδιοκτήτη φέουδου. Της δίνεται ένα μπάνιο, νέα ρούχα και της μαθαίνουν μα περιμένει στο τραπέζι.
Βλέπω τους αδερφούς και τις αδερφές τις και τους ανθρώπους της να γεμίζουν τα διαμερίσματα των σκλάβων. Βλέπω ότι τους ξυπνάνε με μαστίγια πριν το χάραμα και τους οδηγούν στις φυτείες όπου ξεκινούν να κόβουν τα φυτά. Μερικοί μαύροι προάγονται σε επιστάτες και τους επιτρέπεται η χρήση μαστίγιου. Είναι πάντα λευκό το χρώμα των καταπιεστών; Βλέπω τους αιχμάλωτους να μαζεύουν και να συσσωρεύουν ζαχαροκάλαμα. Τους βλέπω να κουβαλάνε σάκους στις πλάτες τους και να τους μεταφέρουν στους μύλους ζάχαρης. Βλέπω τα ράουλα, τον βραστήρα, τους φούρνους, τον χαλκό, κομμάτια και αποθέματα, μαύρους να κοπιάζουν ατελείωτα. Πολύ δουλειά, λίγο φαΐ, θα ζήσουν για άλλα 6 με 7 χρόνια το περισσότερο.
«Αφήστε τους να πεθάνουν» λέει ένας ιδιοκτήτης σκλάβων. «Στην Αφρική δεν υπάρχει έλλειμμα από δαύτους. Το σημαντικό πράγμα είναι να παράγουμε!».
Βλέπω την απαίτηση για αυτή την ζάχαρη στις ευρωπαϊκές αγορές. Βλέπω έναν εξουθενωμένο αιχμάλωτο να μειώνει τον ρυθμό εργασίας του. Ένας επιστάτης (μαύρος, μαύρος…) τον χτυπάει με το μαστίγιο στην πλάτη. Ένας άλλος τον χτυπάει στα πόδια. Τρίβουν αλάτι στις πληγές του, στην ζωντανή σάρκα. Αυτή είναι η τιμωρία για την τεμπελιά. Ο πόνος θα μείνει για πάντα καυτηριασμένος στην μνήμη του.
Βλέπω έναν κυνηγό σκλάβων (μαύρο, μαύρο…) να κυνηγάει έναν φυγά σκλάβο πάνω σε άλογο έχοντας ένα τουφέκι στον ώμο του. Ρίχνει το λάσο του και τον πιάνει. Εάν αποτύγχανε σε αυτό θα τον σημάδευε με το όπλο του και θα τον πυροβολούσε. Τον σέρνει πίσω στα διαμερίσματα των σκλάβων, τον βάζει πάνω σε ένα cangue και δένει τα χέρια του στα πλάγια. Τον χτυπάει με το μαστίγιο και του τρίβει αλάτι στις πληγές για τιμωρία. Μια εβδομάδα αργότερα ένας λευκός επιστάτης του αφαιρεί το cangue και τον οδηγεί στον χώρο μαστιγώματος όπου οι αστράγαλοί του δένονται και τον αναγκάζουν να συρθεί ή να πέσει και του δίνεται μια δεύτερη γύρα μαστιγώματος και αλατίσματος.
Βλέπω ότι παρόλο το ρίσκο, οι σκλάβοι δεν το βάζουν κάτω και συνεχίζουν να προσπαθούν να διαφύγουν. Βλέπω ότι κάθε μήνα όλο και περισσότερα πλοία φεύγουν από το Recife με προορισμό την Λισαβόνα μεταφέροντας ζάχαρη που προήλθε από 66 μεγάλες φυτείες. Η Ευρώπη εκτιμάει πολύ αυτή την Πορτογαλο-τροπική γλυκάδα.
PALMARES
Δεν το βάζουν κάτω παρά τον κίνδυνο… Και τρέχουν δεν σταματάνε να τρέχουν μακριά. Καλύτερα ο θάνατος παρά μια τέτοια ζωή. Βλέπω μια ομάδα φυγάδων σκλάβων να κατασκηνώνουν στην Serra da Barriga που σήμερα βρίσκεται στην περιοχή Alagoas. Αυτό έγινε γύρω στο 1600. Βλέπω ότι μετά από περίπου 10 χρόνια η πληθυσμός έφτασε τις 3.000. Τότε ήταν όταν οι Δανοί εισέβαλλαν στη Βορειοδυτική Βραζιλία. Η εισβολή εμποδίζει την παραγωγή ζάχαρης. Βλέπω ότι ο πόλεμος μεταξύ των Δανών και των Πορτογάλων αυξάνει τον αριθμό των σκλάβων που καταφέρνουν να ξεφύγουν. Το 1670 υπάρχουν ήδη περίπου 30.000 σε αυτή την «έγχρωμη κοινότητα» (black republic) πριγκίπισσα Aqualtune καταφέρνει επίσης να ξεφύγει στο Serra da Barriga. Μέσα από μια χρονική δίνη, στριφογυρίζω συνεχώς και σύντομα βλέπω ότι ως το 1630 ο που επιδιώκουν να ελευθερωθούν. Αποκαλούν την αποικία τους Quilombo Palmares και είναι ένα πολύ πετυχημένο όνομα αφού υπάρχουν πάρα πολλά φοινικόδεντρα σε εκείνη την περιοχή. Βλέπω ότι η περιοχή, 200 χιλιόμετρα από την ακτή, είναι μια λωρίδα γης πλάτους 200 χιλιομέτρων, παράλληλη στην ακτή που εκτείνεται από την αριστερή μεριά της, δηλαδή το Rio Sao Francisco μέχρι το Cabo de Santo Agostino. Βλέπω ότι καλύπτει επίσης και τις περιοχές Garanhuns plateau, πέρα από την Serra da Barriga, το Cafuchi, Jucara, Perqueira και τους λόφους Comonati. Βρέχεται από 9 ποταμούς. Βλέπω ότι το δάσος και η δύσβατη γη κάνουν δύσκολη την επίθεση για τους λευκούς στρατιώτες. Βλέπω ότι η μικρή αυτή κοινότητα έχει διάφορα καταλύματα. Το κυριότερο, που δημιουργήθηκε από την πρώτη ομάδα φυγάδων σκλάβων, είναι στην περιοχή Serra da Barriga και ονομάζεται Cerca do Macaco. Το διαπερνούν δύο πλατιοί δρόμοι με 1.500 καλύβες και έχει περίπου 8.000 κατοίκους. Υπάρχουν και άλλα παρόμοια καταλύματα όπως τα Sucupira, Tabocas, Zumbi, Osenga, Acotirene, Danbrapanga, Salabanga, Andalaquituche. Ένα δίκτυο από 11 καταλύματα στο Quilombo Palmares.
Βλέπω ότι το δάσος παρέχει σχεδόν ότι χρειάζεται ο κόσμος, φρούτα και φύλλα φοινικόδεντρων με τα οποία φτιάχνουν τις στέγες των σπιτιών τους και των οποίων οι ίνες χρησιμοποιούνται για την κατασκευή χαλιών, σκουπών και καλαθιών. Επίσης χρησιμοποιείται και το λάδι των φοινικόδεντρων. Βλέπω ότι κάνουν ενδύματα από τον φλοιό ορισμένων δέντρων και παράγουν βούτυρο από καρύδα. Φυτεύουν καλαμπόκι, λαχανικά, φασόλια και ζαχαροκάλαμα. Εμπορεύονται τα προϊόντα τους σε μικρές γειτονικές πόλεις όπου οι κάτοικοι είναι λευκοί ή μιγάδες αλλά και όπου τα ζαχαροκάλαμα δεν είναι τα μόνα που καλλιεργούνται. Έτσι δεν υπάρχει ανάγκη για σκλάβους. Όπως και να έχει, μια ειρηνική σχέση μεταξύ λευκών και μαύρων μπορεί πάντα να υπάρξει και αυτό φέρνει στη μνήμη μου τους Amilcar Cabral, Agostinho Neto και Samora Machel. Ακολούθησέ με καθώς σου είπα ήδη ότι είναι μια χρονική δίνη που συνεχώς με στριφογυρίζει ασταμάτητα…
Βλέπω ότι στο Palmares οι μεγάλες απαιτήσεις σε τροφή για έναν πληθυσμό χιλιάδων ανθρώπων και η ανάγκη τους να ζήσουν όλοι μαζί ειρηνικά, τους έκανε να οργανώσουν το Quilombo τόσο καλά όσο μια μικρή χώρα. Υπάρχουν νόμοι που ρυθμίζουν την ζωή των κατοίκων και μερικοί από αυτούς είναι πολύ σκληροί. Η κλοπή, η λιποταξία και η δολοφονία τιμωρούνται αυστηρά. Βλέπω ότι οι πιο σημαντικές αποφάσεις λαμβάνονται σε συνελεύσεις στις οποίες όλοι οι ενήλικοι μπορούν να συμμετέχουν. Η κοινή γλώσσα σε αυτή την Βαβέλ των τόσο πολλών διαφορετικών λαών με διαφορετικές διαλέκτους είναι τα Πορτογαλικά ή ένα μίγμα Πορτογαλικών. Ξέρω ότι το ίδιο θα γίνει και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού ακόμα και στον Ινδικό Ωκεανό. Η τήρηση της τάξης είναι πάντα ευπρόσδεκτη στο Palmares. Δεν βρίσκεται σε αμφισβητούμενη ζώνη. Γεννήθηκε μέσα από την συλλογική θέληση και προσπάθεια.
Αρχίζω πάλι να στροβιλίζομαι και πλέον βρίσκομαι στην Olinda. Ξέρω ότι πέρα από αυτούς τους λόφους βρίσκεται η Γη της Επαγγελίας για τους έγχρωμους. Είναι το αιώνιο όνειρο των υπόδουλων στο Pernambuco. Τόσο κοντά στην ελευθερία…
«Το Palmares πρέπει να καταστραφεί και όλοι αυτοί οι φυγάδες σκλάβοι πρέπει να επιστραφούν πίσω στις φυτείες, να πουληθούν ή να σκοτωθούν!» λένε οι μεγαλογαιοκτήμονες και οι Πορτογάλοι στρατιώτες. Και προσπαθούν… τους βλέπω να προσπαθούν να καταστρέψουν το quilombo ξανά και ξανά… όμως ποτέ δεν το καταφέρνουν. Η αποικία του Cerca do Macaco, μόνο, προστατεύεται από 3 φράκτες, ο καθένας από τους οποίους φρουρείται από 200 άντρες. Η προστασία της ελευθερίας είναι, χωρίς αμφιβολία, η μεγάλη οργανωτική δύναμη των ανθρώπων του Palmares.
Οι Πορτογάλοι τελικά δεν καταφέρνουν να καταλάβουν το quilombo και αργότερα προσπαθούν οι Ολλανδοί το 1644. Βλέπω ότι τελικά και αυτοί τα παράτησαν. Έχουν άλλους πιο πιεστικούς και σημαντικούς πολέμους…
Το 1654 οι Πορτογάλοι διώχνουν τους Ολλανδούς έξω από την βορειοανατολική περιοχή της Βραζιλίας και μετά από 24 χρόνια ανταρτοπόλεμου, η ζωή γυρνάει στους κανονικούς της ρυθμούς και το ίδιο γίνεται και στις φυτείες ζαχαροκάλαμου.
«Τώρα πρέπει να καταστρέψουμε το Palmares!» αναφώνησαν οι μεγαλογαιοκτήμονες και βλέπω καθαρά τον Κυβερνήτη να συμφωνεί με το αίτημά τους. Αλλά βλέπω επίσης τον επόμενο χρόνο μια από τις κόρες της πριγκίπισσας Aqualtune να γεννάει ένα αγόρι το οποίο το ονομάζουν Zumbi… το «Πνεύμα»! Το πώς το γνωρίζω αυτό δεν μπορώ να το καταλάβω…
ZUMBI
Είναι ξεκάθαρο στα μάτια μου το θέαμα του Zumbi να περιπλανείται μέσα στην καλλιεργημένη γη του Cerca do Macaco. Βλέπω να τον κυνηγούν Πορτογάλοι στρατιώτες, αυτόν και άλλους έγχρωμους σκλάβους στο Porto Calvo, όταν ήταν μόλις 7 χρονών. Βλέπω να προσφέρουν το μικρό αγόρι στον Πάτερ Antonio Melo. Ο ιερέας τον βαφτίζει Francisco και του μαθαίνει Πορτογαλικά και Λατινικά. Μαθαίνει πολύ γρήγορα και αρχίζει να βοηθάει στις συνάξεις-συναγωγές. Αρχίζει να θεωρείται ένα λαμπρό, έξυπνο παιδί αλλά και ένας έμπιστος σκλάβος για τα αφεντικά του. Έτσι καταφέρνει να απομακρύνει τα αυστηρά βλέμματα και την προσοχή από πάνω του και αρχίζει να σχεδιάζει την διαφυγή του. Βλέπω ότι στην ηλικία των 15 ετών έχει πλέον αποδράσει και διαφύγει μόνος του στο Palmares.
Βλέπω ότι τον ίδιο χρόνο (το 1670) ο Ganga Zumba, γιος της πριγκίπισσας Aqualtune και θείος του Zumbi, ανακηρύσσεται αρχηγός του quilombo. Μετά από μια αιματηρή μάχη το 1675, ο στρατός των Πορτογάλων, υπό την αρχηγία του λοχία Μanuel Lopes, καταλαμβάνει μια αποικία που αριθμούσε περί τις 1000 καλύβες. Οι κάτοικοί του υποχωρούν. Πέντε μήνες μετά τους βλέπω να αντεπιτίθενται και να διεκδικούν ηρωϊκά πάλι την αποικία διώχνοντας τον Manuel Lopes στο Recife.
Ο αρχηγός των ανταρτών ήταν ο Zumbi και ήταν μόλις 20 ετών. Σπρώχνω στο πλάι τις ψυχές που βρίσκονται στον δρόμο μου… τον βρίσκω και του λέω:
«Εσύ είσαι πραγματικά, μαύρε Σπάρτακε;».
Μου ρίχνει πολύ ύποπτες ματιές. Έχει μια τέτοια σοβαρότητα που μου θυμίζει τον Agostinho Neto.
«Ποιος είναι αυτός;» με ρωτάει.
- Ήταν ένας δούλος που επαναστάτησε και ηγήθηκε της επανάστασης στην αρχαία Ρώμη.
- Τι του συναίβει;
- Πολέμησε ως το τέλος. Τον πήραν αιχμάλωτο και τον σταύρωσαν. Πέθανε πάνω στον σταυρό.
- Καλύτερο από αυτό που ήθελε να επιβάλει πάνω μου ο Πάτερ Melo...
Καθώς το λέει αυτό ενίσταμαι λέγοντας: «Γιατί το λες αυτό; Ειδικά εσύ που έμαθες Λατινικά και βοηθούσες τόσο πολύ…». Χαμογελάει και στο χαμόγελό του αναγνωρίζω τον Amilcar Cabral. Ήταν αρκετό για να με κάνει να χαθώ πάλι σε μια χρονοδίνη και να βρεθώ στην εκκλησία της Olinda. Ο δημοφιλής κήρυκας Ricardo στο οποίο αναφερόμουν ήταν ο ίδιος ο Πάτερ Antonio Vieira. Καθώς διδάσκει την ευπείθεια αναφέρεται στους έγχρωμους που έχουν μαζευτεί γύρω του:
«Αν γνώριζαν οι έγχρωμοι άνθρωποι που πάρθηκαν από τα βάθη της Αιθιοπίας και μεταφέρθηκαν στη Βραζιλία, πόσο υπόχρεοι είναι στον Θεό και την Άγια Μητέρα για αυτό που θυμίζει τόσο πολύ εξορία, υποδούλωση και κακοτυχία θα έβλεπαν με τα μάτια τους ότι δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα θαύμα… ένα μεγάλο θαύμα!».
Μετά από αυτό αρχίζει να αναφέρεται στον Korah (http://en.wikipedia.org/wiki/Korah) και στον Κρανίου Τόπο.
«Ο Δαυίδ αποκαλύπτει την ταυτότητα των εργατών αυτών των επίμοχθων έργων στον τίτλο του τελευταίου ψαλμού. Είναι οι γιοι του Korah: Pro torcularibus filiis Core. Δεν υπάρχει εργασία ούτε ζωή σε αυτόν τον κόσμο που να θυμίζει τόσο πολύ τον σταυρό και το πάθος του Χριστού από την δική σας σε αυτές τις φυτείες».
Και καταλήγει:
«Ευλογημένοι όσοι από εσάς αναγνωρίσουν την χάρη της κατάστασής σας, ένα μεγάλο θαύμα πρόνοιας και Θείου ελέους».
Ακούω και βλέπω τα πάντα… η χρονοδίνη χάνεται σιγά σιγά και επιστρέφω στο Palmares. Θέλω να συνεχίσω να μιλάω αλλά ο Zumbi, χαμογελώντας σαν τον Amilcar, με αποχαιρετάει και φεύγει. Έχει πιο σημαντικά πράγματα να κάνει. Οι αντάρτες του τον περιμένουν.
GANGA ZUMBA
Βλέπω ότι το 1676 ο Fernao Carrilho διοικεί τον στρατό των πόλεων που θέλουν να αφανίσουν το Palmares. Επιτίθεται στο quilombo αλλά αποτυγχάνει! Υποχωρεί στο Recife αλλά δεν τα παρατάει. Τον επόμενο χρόνο επιτίθεται στο Cerca do Macaco. Η πριγκίπισσα Aqualtune, ο γιος της ο Ganga Zumba και οι περισσότεροι σκλάβοι που είχαν καταφύγει εκεί, καταφέρνουν να ξεφύγουν. Ο Carrilho τότε κατευθύνεται προς την αποικία του Gana Zona, ενός άλλου γιου της Aqualtune, αλλά βρίσκει μόνο στάχτες και καμμένη γη. Οι κάτοικοί του το έκαψαν. Ανάμεσα στα ερείπια διακρίνω ένα μικρό παρεκκλήσι με καθολικούς αγίους.
«Τι να ‘ναι αυτό;» αναρωτιέμαι.
Ο Zumbi ξαναεμφανίζεται και λέει, πάντα χαμογελώντας:
«Από την Αφρική στην Βραζιλία, orixas ή άγιοι, ο καθένας διαλέγει αυτό που θέλει να πιστέψει, είναι η μόνη ελευθερία που οι έγχρωμοι έχουν…».
Εξαφανίζεται.
Ο Carrilho κατασκηνώνει στην Sucupira από όπου και στέλνει ενισχύσεις. Καταστρώνει ένα σχέδιο με γρήγορα χτυπήματα και έτσι καταφέρνει να σκοτώσει πολλούς φυγάδες σκλάβους ενώ άλλους τους παίρνει αιχμάλωτους συμπεριλαμβανομένου και του Gana Zona και 2 γιων του. Σκεπτόμενος ότι έχει νικήσει και καταστρέψει το Palmares, επιστρέφει στο Recife όπου και εορτάζει την νίκη του. Μερικούς μήνες αργότερα, όμως, το quilombo έχει ξαναχτιστεί. Ο Κυβερνήτης, Pedro de Almeida συνειδητοποιεί ότι είναι πολύ δύσκολο να απαλλαχτεί από το quilombo. Ενδιαφέρεται πιο πολύ στην υποταγή του παρά την καταστροφή του. Εάν μπορέσει να καθιερώσει την ειρήνη στην περιοχή δίνοντας ελευθερία στους φυγάδες σκλάβους τότε το Palmares θα μπορούσε να γίνει ένα νέο δυνατό Πορτογαλικό φρούριο. Στέλνει διπλωμάτες για να προτείνουν τα προηγούμενα στον Ganga Zumba. Καθώς ακούει τις προτάσεις τους συλλογιέται αρκετά αλλά τελικά δέχεται. Πολλοί έγχρωμοι επαινούν την σύνεση και την σοφία της απόφασής του. Το 1678 ο Ganga Zumba στέλνει 3 από τους γιους του και 12 άλλους αρχηγούς στο Recife για να επικυρώσουν την συμφωνία. Δίνεται στον Ganga Zumba ο τιμητικός τίτλος του συνταγματάρχη. Για τον εορτασμό αυτού του συμβάντος διοργανώνεται μια συναγωγή στην εκκλησία της Olinda.
Αλλά ο Zumbi δεν το αντέχει και ξεσπάει με θυμό στον θείο του λέγοντας:
«Κανένας έγχρωμος δεν θα είναι ελεύθερος ενώ ένας άλλος αδερφός του είναι υπόδουλος!».
Το επόμενο βήμα ήταν να εξοστρακιστεί με διαταγή του Ganga Zumba από Cerca do Macaco.
Η ΝΕΑ ΦΡΟΥΡΑ
Ακολούθησα τον Zumbi από το ένα χωριό στο άλλο. Τον άκουγα που ρωτούσε όλους τους νέους:
«Είστε ελεύθεροι νέγροι; Και οι γονείς σας που υποφέρουν από το μαστίγιο και το αλάτι, που υποφέρουν με το cangue και το στύλο μαστιγώματος; Και οι μητέρες σας και οι αδελφές σας που αναγκάζονται να ανοίξουν τα πόδια τους για τους ιδιοκτήτες των φυτειών και τα παιδιά τους; Πείτε μου είστε αλήθεια ελέυθεροι;»
Σε μερικούς μήνες η Νέα Φρουρά του quilombo είχε οργανωθεί και είχαν και μαζέψει και πολεμικό υλικό. Φωτιές σε όλες της φυτείες ζαχαροκάλαμου και μέχρι τα λιμάνια του Recife και του Porto Calvo. Τα μόνα όπλα και πυρομαχικά που είχαν ήταν αυτά που έπαιρναν από τους εχθρούς τους.
Βλέπω ότι ο Pedro de Almeida ελευθερώνει την Gana Zona και τον στέλνουν να διαπραγματευτεί με τον Zumbi. Ο θείος όμως δεν μπορεί να πείσει τον ανεψιό.
Βλέπω ότι στο Cerca do Macaco ένας νεαρός δηλητηριάζει το φαγητό του Ganga Zumba σκοτώνοντας τον. Ο νέος αναμφισβήτητος αρχηγός του Palmares είναι τώρα ο Zumbi.
Τρομερές μάχες. Βλέπω ότι το Πορτογαλικό Ναυτικό Συμβούλιο αναφέρεται στον Zumbi ως «γνωστός για τις εχθροπραξίες σε όλη την περιοχή του Pernambuco και το μεγαλύτερο μαστίγιο του λαού της περιοχής».
Ακούω κάποιον αξιωματούχο να τον αποκαλεί «Νέγρο μοναδικής αξίας, μεγάλο πνεύμα και σπάνιος ακλόνητος χαρακτήρας»
Βλέπω ότι το 1680 ο Aires de Sousa e Castro γίνεται ο νέος κυβερνήτης του Pernambuco. Δίνει χάρη και αποδίδει τιμές στον Καπετάνιο Zumbi. Ο κυβερνήτης τον αποκαλεί ακόμα και «Καπετάνιο»….Αλλά αυτός δεν παίρνει το δόλωμα, «όχι δεν θα αφήσω τα όπλα, κανένας νέγρος δεν θα είναι ελεύθερος όσο έστω και ένας δεν είναι!»
DOMINGOS JORGE VELHO
Domingos Jorge Velho
Βλέπω ότι το 1686 υπάρχει νέος Κυβερνήτης στο Pernambuco, Souto Maior και ότι ο πόλεμος με τον Zumbi του Palmares είναι πιο αιματηρός από ποτέ.
Βλέπω ότι ο Souto Maior στέλνει τον Domingos Jorge Velho από το Sao Paulo, ο οποίος με τον στρατό του φυλακίζει και σκοτώνει τους ινδιάνους Piaui. Βλέπω ότι τον ζητούν να συμμετάσχει στον πόλεμο εναντίον του Palmares σε αντάλλαγμα του ένα πέμπτου της αξίας των νέγρων που θα πιάσει, και επιπλέον γη και χάρη για όποιο έγκλημα διαπράξουν οι άντρες του. Η κυβέρνηση θα προσφέρει όπλα και προμήθειες.
Βλέπω ότι υπογράφουν ένα σύμφωνο το 1691.
Βλέπω χιλιάδες άντρες να επιτίθενται στο Palmares, τον Zumbi και την Νέα Φρουρά να αντιστέκονται στο Cerca do Macaco. Ο Domingo Jorge Velho υποχωρεί στο Porto Calvo.
Επίσης βλέπω ότι ο Κυβερνήτης στέλνει τον Λοχαγό Vieira de Mello να βοηθήσει τον Domingos Jorge Velho. Οι στρατιώτες προσπαθούν να διασπάσουν την αμυντική γραμμή δύο φορές μεταξύ του 23 και 29 Ιανουαρίου του 1694, και υποχωρούν και τις δύο φορές. Ακόμα και οι γυναίκες ρίχνουν βραστό νερό στους Πορτογάλους στρατιώτες από ψηλά.
Την 6η Φεβρουαρίου όμως φτάνουν κανόνια από το Recife, και έπειτα από καταιγιστικά πυρά καταφέρνουν να σπάσουν την τριπλή αμυντική γραμμή. Οι στρατιώτες εισβάλλουν στην πόλη από το άνοιγμα, γίνονται μάχες σώμα με σώμα και ακολουθεί μακελειό. Βλέπω να τον Zumbi να δέχεται σφαίρες δύο φορές αλλά καταφέρνει να ξεφύγει. Οι νέγροι προσεύχονται:
"“ο Zumbi δεν πεθαίνει, oia Zumbi! Δεν μπορεί να πεθάνει, oia Zumbi! Έχει προστασία από το κακό, oia Zumbi!”"
ΜΑΥΡΗ ΜΑΓΕΙΑ
Βλέπω ότι το 1695 στο δρόμο από το Penedo στο Recife ένας γέρος, κάτοικος quilombo συλλαμβάνεται. Του χαρίζουν την ζωή αν τους πει που κρύβεται ο Zumbi. Δέχεται. Ο Andre Furtado de Mendonca ηγείται της επίθεσης η οποία στέφεται με επιτυχία, ο Zumbi φυλακίζεται και αποκεφαλίζεται. Είναι η 20η Νοεμβρίου του 1695. Το κεφάλι του μεταφέρεται στο Recife, χτυπάνε οι καμπάνες και η μέρα ανακηρύσσεται Εθνική Εορτή, ημέρα ευχαριστιών.
"“Zumbi, Zumbi, oia Zumbi! Oia Zumbi ο σωτήρας. Oia Zumbi!”
Βλέπω τους εναπομείναντες νέγρους να πωλούνται σε μακρινές επαρχίες, κόβωντας κάθε ελπίδα δημιουργίας νέων quilombo. Η περιοχή του Palmares χωρίζεται σε μικρές επαρχίες και δωρίζεται σε διάφορους αξιωματούχους.
Από το 1600 μέχρι το 1695….Σχεδόν εκατό χρόνια, ένα αγκάθι στα πλευρά των ιδιοκτητών σκλάβων του Pernambuco…. Αυτοί των μεγάλων σπιτιών και των καταλυμμάτων των σκλάβων, αυτός ο τροπικός μύθος… Πηγή: http://www.vidaslusofonas.pt/zumbi_dos_palmares2.htm {rokbox title=|Σχετική συζήτηση στο Φόρουμ| size=|850 700| thumb=|images/rokbox/forum.jpg|}http://www.capoeirista.gr/forum/index.php?showtopic=1907{/rokbox}
Trackback(0)
 |
TrackBack URI for this entry
RSS feed Comments